Thuật ngữ "Kháng sinh" (Antibiotic) xuất phát từ tiếng Hy Lạp là Anti và Blotikos có nghĩa là “chống lại cuộc sống”.  Nguyên thủy từ này được dùng để nói về một hợp chất tự nhiên được sản xuất bởi một loại nấm hoặc vi sinh vật có khả năng tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh ở người và động vật. Một số thuốc kháng sinh có thể là các hợp chất tổng hợp (không sản xuất bởi các vi sinh vật) cũng có thể giết hoặc ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn. Kháng sinh chỉ tấn công vào các vi khuẩn sống mà không gây độc tính vào các tế bào khác của cơ thể người hay động vật.

Hãy sử dụng thuốc kháng sinh an toàn hợp lý, theo đơn của Bác sỹ

Quay trở lại lịch sử cho thấy: Ngày 3/9/1928 Alexander Fleming (người Scotland) phát hiện ra kháng sinh Penicillin từ nấm Penicillium Notatum. Năm 1941, kháng sinh này xuất hiện trên thị trường Mỹ. Năm 1943, nhà khoa học Mỹ gốc Nga S.Waksman, tìm ra Streptomycin. Sau đó nhiều loại kháng sinh mới được ra đời, đáp ứng cơ bản công tác điều trị các bệnh nhiễm khuẩn. Kháng sinh ra đời là bước ngoặt quan trọng trong y học về điều trị các bệnh nhiễm khuẩn. Chính vì thế mà năm 1969, Bộ trưởng Bộ Y tế Mỹ đã từng lạc quan tuyên bố rằng: Nhân loại đã đi gần tới việc “đóng lại cuốn sách về các bệnh nhiễm khuẩn”. Tuy nhiên, đến nay cả thầy thuốc lẫn bệnh nhân không còn ai giữ được niềm phấn khởi như tuyên bố này nữa, bởi vì theo báo cáo của Tổ chức y tế thế giới (WHO): Hiện trên thế giới đã có tới 52 triệu người có trong cơ thể tụ cầu khuẩn kháng lại thuốc kháng sinh, ngoài ra còn xuất hiện các vi khuẩn kháng với hầu hết kháng sinh (còn gọi là vi khuẩn siêu kháng thuốc). Mặc dù thuốc kháng sinh có tác dụng tích cực song chính việc dùng thuốc thiếu khoa học, dài kỳ nên đã dẫn đến trình trạng kháng thuốc.

Kháng thuốc kháng sinh là nói đến khả năng của vi khuẩn hoặc các tác nhân gây bệnh dạng vi khuẩn khác kháng lại hiệu quả của thuốc kháng sinh.Tức là vi khuẩn thay đổi theo một cách mới để làm giảm hoặc loại bỏ hiệu quả của thuốc, hóa chất hoặc các tác nhân khác được dùng cho việc chữa bệnh hoặc ngăn ngừa viêm nhiễm. Một khi kháng thuốc, virút, vi khuẩn không chết mà vẫn tồn tại và tiếp tục nhân lên, gây ra nhiều tác hại khác.Ngoài ra, vi khuẩn cũng có thể kháng lại nhiều thuốc loại kháng sinh nhờ sức đề kháng của nó thông qua các đột biến di truyền hoặc bằng cách chiếm đoạt lại các đoạn DNA mã hóa của các vi khuẩn khác.

          Kháng thuốc kháng sinh là một vấn đề nan giải, hiện đang là mối quan tâm của cộng đồng bởi nó gây ra những dòng khuẩn khỏe hơn, nguy hiểm hơn làm cho dịch bệnh lây lan nhanh hơn, khó chữa trị hơn và gây tốn kém, đặc biệt là cho người già, trẻ em và những người có sức khỏe hệ miễn dịch yếu làm tăng rủi ro khuyết tật, tử vong.

Kháng thuốc (ARM) có nhiều nguyên nhân gây ra...Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh bừa bãi không tuân thủ khuyến cáo của người có chuyên môn chính là nguyên nhân chính làm cho vi khuẩn kháng thuốc. Mỗi khi dùng thuốc, vi khuẩn nhạy sẽ bị tiêu diệt, còn những vi trùng không bị tiêu diệt lại kháng thuốc, phát triển và nhân rộng. Theo WHO, nếu không có biện pháp hiệu quả thì chỉ trong vòng 10-20 năm tới, các bệnh có thể chữa khỏi hiện nay như viêm họng, viêm tai, lao... sẽ lại bùng phát thành dịch bệnh nguy hiểm và không thể có thuốc kháng sinh khác chữa được.

    Thực tế hiện nay Việt Nam đang là một nước mà người mua thuốc nói chung và kháng sinh nói riêng có thể dễ dàng đến bất kỳ một hiệu thuốc nào cũng mua được mà không cần đơn thuốc. Trong khi đó, ở các nước khác trên thế giới, mỗi lần ốm, đau người dân phải có đơn thuốc của bác sỹ thì ra hiệu thuốc mới có thể mua được (Tuy nhiên tại Việt Nam những vấn đề này đã được quy định rõ ràng trong Luật Dược và Luật Khám bệnh, chữa bệnh).

Bộ Trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến ký cam kết sử dụng kháng sinh hợp lý trong buổi Mitting "Hưởng ứng tuần lễ truyền thông phòng, chống kháng thuốc kháng sinh" năm 2015.

          Để hạn chế tình trạng kháng thuốc, Bộ Y tế đã ban hành quyết định số 2174/KH-BYT ngày 21 tháng 06 năm 2013 v/v Phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống kháng thuốc giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2020. Kế hoạch yêu cầu các ngành, các cấp có liên quan cần có những hành động cụ thể nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng và cán bộ y tế về thực hiện những công việc trong hoạt động phòng, chống kháng thuốc. Ngoài ra, cần tăng cường tuyên truyền để người dân và cán bộ y tế nâng cao nhận thức về việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý.  Đối với người dân cần sử dụng thuốc theo đơn thuốc và dùng kháng sinh hợp lý, đúng chỉ định. Sử dụng thuốc kháng sinh thông minh chính là chìa khóa để kiểm soát, hạn chế tình trạng kháng thuốc. Bộ Y tế cũng đưa ra các thông điệp về Nội dung này như sau: Không hành động hôm nay - Ngày mai không có thuốc chữa; Chỉ sử dụng kháng sinh khi được Y, Bác sỹ kê đơn; Sử dụng kháng sinh có trách nhiệm; Khuyến khích gia đình và  bạn bè sử dụng kháng sinh theo đơn của Y, bác sỹ.../.

BsCK2. Tạc Văn Nam

Giám đốc Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe tỉnh Bắc Kạn.